Wie profiteert het meest van (bijna) gratis kinderopvang?

N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.

Luister naar

Kinderopvangstelsel De kinderopvang voor werkende ouders wordt vrijwel gratis, belooft het nieuwe kabinet. Minder ingewikkeld, gelijkere kansen. Maar hebben alle ouders en kinderen er baat bij?

Annemarie Sterk

14 januari 2022

Leestijd 5 minuten

De kinderopvang Kids2b in Delfzijl. Deze week is er het thema ‘welkom’. Veel kinderen zijn na de kerstvakantie deze week weer voor het eerst op de kinderopvang.

Een blond jongetje, nog geen 4 jaar oud, kijkt naar buiten. Voor hem staat een bord, de boterham met kaas in stukjes gesneden. „Mamma”, zegt hij. „Ja, jouw mamma komt zo, om één uur al”, zegt kinderopvangleidster Miranda Kuipers. „Mijn pappa komt”, fluistert een ander jongetje, zwart haar, even verderop aan de tafel. Voor hem ook een bord met stukjes boterham. Het blondje jongetje kijkt op naar Kuipers. „Nee, jouw pappa niet, hè. Die is aan het werk.” Rustig eet hij verder. Kinderopvang Kids2b, aan de Waddenweg in Delfzijl, maandagmiddag. Op de groep van Kuipers en haar collega’s dartelen negen peuters en dreumesen rond. Twee meisjes, te oud voor het middagdutje, halen een houten regenboog uit elkaar. Het ruikt naar verschoonde luiers. De ouders die hier vanochtend hun kind naartoe brachten, betalen voor de zorg van Kids2b allemaal iets anders. Maar als het aan het nieuwe kabinet ligt, verandert dat. De kinderopvang moet grotendeels gratis worden, zo staat in het regeerakkoord. Alle werkende ouders moeten in de toekomst 95 procent van de kosten ervan vergoed krijgen. Nu betalen de vermogendste ouders het meest. Ouders met een gezamenlijk jaarinkomen van ruim boven de ton krijgen van de overheid een derde van de kinderopvangkosten vergoed. Die subsidie neemt toe naarmate het inkomen van de ouders lager is. Wie het minst te besteden heeft, krijgt bijna alles vergoed: 96 procent. KansengelijkheidDat wil het kabinet nu dus gelijktrekken. De nieuwe regeling moet het ouders makkelijker maken om werken te combineren met zorgen. Ook hoopt het kabinet zo „een goede start voor ieder kind” te organiseren. In bredere zin, zo valt in het regeerakkoord te lezen, moeten de investeringen in kinderopvang de kansengelijkheid vergroten.Het omstreden toeslagensysteem verdwijnt. De subsidie gaat voortaan direct naar kinderopvanginstellingen, in plaats van de ouders. Zo wil het kabinet voorkomen dat mensen „verdwalen in de ingewikkelde regelingen of te maken krijgen met hoge terugvorderingen”, zoals tienduizenden ouders ten onrechte overkwam in de Toeslagenaffaire. De nieuwe vergoeding wordt stapsgewijs ingevoerd. Vanaf 2025 wordt er fors geld voor vrij gemaakt, blijkt uit de financiële toelichting bij het regeerakkoord. Op termijn moet kinderopvang zelfs helemaal worden vergoed. Wie gaat er het meest profiteren van deze (bijna) gratis kinderopvang? Strikt financieel zijn dat de hoge en middeninkomens. Zij zijn straks immers minder geld kwijt aan kinderopvang, waar naast de opvang van baby’s en peuters ook de buitenschoolse opvang toe wordt gerekend. „Een cadeautje voor de hogere inkomens”, noemt econoom Lucy Kok het voorstel dan ook. Voor economisch onderzoeksbureau SEO deed Kok uitgebreid onderzoek naar het Nederlandse kinderopvangstelsel. De allerlaagste inkomens gaan er onder de nieuwe regeling juist op achteruit, omdat zij dan één procentpunt minder vergoed krijgen. Het huidige toeslagenstelsel kent overigens nog een extra drempel: de overheid vergoedt de kosten voor kinderopvang tot een maximaal uurtarief. Veel kinderdagverblijven berekenen echter hogere tarieven. Bij Kids2b bijvoorbeeld kost een uur dagopvang – voor kinderen van 0 tot 4 jaar – 9,05 euro. De overheid gaat uit van hooguit 8,50 euro. Zelfs in gezinnen die recht hebben op de hoogste vergoeding, kan de kinderopvang zo nog een aardige kostenpost zijn. Werkende oudersUit de sector komt kritiek op het voornemen alleen werkende ouders toegang tot bijna gratis kinderopvang te geven. „Ook ouders die niet werken, zouden er recht op moeten krijgen, zodat ieder kind naar de opvang kan”, zegt Loes Ypma, voorzitter van de Branchevereniging Maatschappelijke Kinderopvang. Ouders die niet werken hebben, nu en straks, geen recht op financiële steun als ze hun kind naar de opvang willen brengen. Zij kunnen wel bij de gemeente aankloppen als opvang nodig is om ‘sociale’ en/of ‘medische’ redenen. De Sociaal-Economische Raad (SER), een belangrijk adviesorgaan van regering en parlement met vertegenwoordigers van werkgevers, bonden en onafhankelijke deskundigen, pleit al langer voor een ‘universeel’ kinderopvangsysteem. Kinderen van wie één of beide ouders niet werken moeten ook recht op kinderopvangtoeslag krijgen, vindt de SER, mede omdat het ouders dan in staat stelt om te werken. In een brief aan informateur Hamer herhaalde de SER die oproep afgelopen zomer. Voor moeders zou gratis kinderopvang emanciperend werken, verwacht belangenorganisatie Women Inc., omdat zij nog altijd het grootste deel van de zorgtaken op zich nemen en mede daardoor vaak in deeltijd werken. „Zes op de tien stellen zeggen de taken thuis eerlijk te willen verdelen”, zegt Ody Neisingh van Women Inc. „Slechts één op de zes lukt dat nu.” Uit verschillende onderzoeken blijkt dat het huidige kinderopvangsysteem vrouwen belemmert om meer te werken, vertelt ze. Óf ouders echt (meer) gaan werken als ze makkelijker toegang krijgen tot kinderopvang, is overigens onduidelijk. Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) liet eind 2020 diverse scenario’s voor kinderopvang doorrekenen, van het huidige systeem tot aan volledig gratis opvang. Wat het effect op de arbeidsparticipatie zal zijn, vonden de onderzoekers lastig vast te stellen, omdat het om een „grote stelselwijziging” gaat. Onderzoeksbureau SEO ondervroeg onlangs ouders naar hun redenen om wel of geen gebruik te maken van (gratis) kinderopvang. Hun antwoorden geven al iets meer zicht op de mogelijke effecten. Bijna gratis kinderopvang heeft wél invloed op de arbeidsparticipatie van hoogopgeleide, maar níét op die van laagopgeleide moeders, is de conclusie. Die laatsten hebben immers al recht op bijna gratis kinderopvang als ze gaan werken – ervan uitgaande dat ze met hun werk dan weinig verdienen. Wel zouden laagopgeleide moeders zonder werk hun kind vaker naar de opvang sturen als die gratis is. In Nederland wordt relatief weinig gebruik gemaakt van kinderopvang. Nul- tot tweejarigen gaan gemiddeld zestien uur per week naar de opvang. Het gemiddelde in de OESO, de club van rijke, geïndustrialiseerde landen, ligt op dertig uur per week. Kinderen van laagopgeleide ouders maken nu het minst gebruik van kinderopvang, toont het SEO-onderzoek. Zij denken vaker dat „de baten van de opvang niet opwegen tegen de kosten”. Goede voorbereidingOm de vraag te beantwoorden wie van (bijna) gratis opvang voor kind …

Lees verder…….