Gascrisis legt kwetsbaarheid Turkije bloot

N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.

Luister naar

Falend EnergieBeleid Turkse bedrijven zaten in januari plots zonder gas. De regering sprak van ‘technische problemen‘ maar de ware oorzaken zijn slechte afspraken met gasleveranciers en te hoge subsidies.

Toon Beemsterboer

11 februari 2022 om 21:30

Leestijd 6 minuten

Turkije heeft deze winter grote problemen met de gastoevoer uit Iran en Rusland.

Foto Moe Zoyari/Bloomberg

Toen Turkije twee weken geleden bedekt was onder een dik pak sneeuw, zaten duizenden bedrijven opeens zonder gas en stroom. Ook het bedrijf SEM Plastik in Istanbul was gedwongen zijn productie enkele dagen stil te leggen, omdat de regering de energietoevoer voor de industrie had stilgelegd. „Het elektriciteitsbedrijf vroeg ons geen zware machines te gebruiken”, zegt Yavuz Eroglu, de directeur van het bedrijf. „We hadden net genoeg stroom om de lichten in de fabriek aan te houden.”SEM Plastik maakt verpakkingen en medische wegwerpartikelen, die het exporteert naar Noord-Amerika en Europa. Het bedrijf heeft fabrieken in Istanbul en de zuidoostelijke stad Malatya, waar driehonderd mensen werken. „De stroomonderbreking leidde tot een omzetverlies van 0,5 tot 1 procent op jaarbasis”, zegt Eroglu. „Maar voor mijn werknemers, die moeten rondkomen van het minimumloon, is twee dagen inkomstenderving veel erger. Door de hoge inflatie zijn ze er slecht aan toe.”De gas- en stroomonderbrekingen ontstonden doordat Iran in januari de gasexport naar zijn buurland tijdelijk opschortte. De exportstop leek het gevolg van de toegenomen binnenlandse vraag in Iran, vanwege het barre winterweer. Het Iraanse ministerie van Olie riep burgers vorige maand op hun gasverbruik te verminderen en zich warmer te kleden. Iran levert ongeveer 12 procent van het gas in Turkije. En 30 tot 40 procent van de elektriciteit in Turkije wordt opgewekt met behulp van gas.Dus toen Iran op 20 januari de gasexport opschortte, leidde dat tot problemen met zowel de gas- als de stroomvoorziening. Het Turkse staatsgasbedrijf BOTAS verminderde daarna de gastoevoer naar de 320 industriële zones in Turkije met 40 procent. Ook de gasvoorziening voor elektriciteitscentrales werd tijdelijk stilgelegd, wat leidde tot stroomonderbrekingen voor industriële zones en grote bedrijven. Inmiddels hebben ze weer elektriciteit, maar de gastoevoer is nog altijd 20 procent minder dan voorheen.

Energiebeperking ongewoonDe crisis is ongebruikelijk voor Turkije, dat nog nooit zo lang een nationaal energiebeperkingsplan in werking heeft moeten stellen. De gas- en stroomuitval trof verschillende regio’s op verschillende dagen. Het besluit kwam onverwacht voor veel bedrijven, die klaagden dat ze pas enkele dagen tevoren werden ingelicht over de gedwongen productiestop. Eroglu: „Nu moeten we op zondag extra diensten draaien om enkele bestellingen te halen waar we contractueel aan vast zitten.”Critici suggereren dat de Iraanse exportstop te wijten is aan onbetaalde rekeningen. Maar dit wordt door de Turkse regering categorisch ontkend. „We zijn de gemeente Istanbul niet”, sneerde president Erdogan, verwijzend naar de hoge schulden van de gemeente, die overigens zijn opgebouwd onder het vroegere bestuur van zijn eigen AK-partij. „We hebben absoluut geen schulden bij Iran. De onderbreking van de gastoevoer komt door technische problemen.”Maar volgens experts illustreert de gascrisis de Turkse kwetsbaarheid voor en slechte voorbereiding op mogelijke haperingen in de energievoorziening. De snelle groei van de economie en de bevolking leidde de afgelopen decennia tot een toenemende energiebehoefte. Maar als een van de weinige opkomende economieën importeert Turkije vrijwel al zijn olie en gas. Rusland is met 35 procent veruit de belangrijkste leverancier van aardgas, gevolgd door Iran en Azerbeidzjan.

In Istanbul werd de afgelopen weken geprotesteerd tegen de verhoging van de energieprijzen.
Foto’s Erdem Sahin/EPA en Adem Altan/AFP

Om zich te verzekeren van genoeg energie, verbreedde de Turkse regering de afgelopen jaren haar importbronnen. Ook investeerde Ankara in de exploratie van gasvelden in de Zwarte en Middellandse Zee, wat leidde tot conflicten met buurlanden. Bovendien legde men nieuwe pijpleidingen aan, waaronder TurkStream, dat Russisch gas via de Zwarte Zee naar Zuid-Europa transporteert, en TANAP, dat gas uit Azerbeidzjan via Turkije naar Europa vervoert.„We hebben de ambitie om van ons land een wereldwijd centrum voor de distributie en handel van energie te maken”, verklaarde Erdogan bij de feestelijke opening van TurkStream in januari 2020. Hij riep de Mediterrane landen op tot samenwerking. „Laten we de Middellandse Zee veranderen in een regio van coöperatie in plaats van conflict. De Turkse visie wordt belichaamd door TANAP en de nieuwe pijpleiding TurkStream, die we vandaag met trots in gebruik nemen.”Slechte contracten Maar volgens Oguz Türkyilmaz, voorzitter van de energieraad van de Kamer van Mechanische Ingenieurs (TMMOB), profiteert Turkije niet genoeg van die nieuwe pijpleidingen. „De regering heeft niet de juiste contracten afgesloten om Turkije in staat te stellen genoeg gas te kopen op het juiste moment. Wie profiteren van deze pijpleiding? De exporterende landen. Azerbeidzjan verkoopt gas aan Europa, maar geeft geen extra gas aan Turkije terwijl het dat juist hard nodig heeft.”En dan te bedenken dat Turkije via het staatgasbedrijf BOTAS 20 procent van de aandelen in TANAP bezit. Desondanks betaalt het hoge leveringskosten voor het gas: 70 dollar per duizend kubieke meter bij het distributiepunt in de stad Eskisehir, en 110 tot 120 dollar per kubieke meter bij het groothandelsplatform in Turkije. „Dit is onzin”, meent Türkyilmaz. „Turkije is aandeelhouder van de pijpleiding. En dan beweert onze regering dat Turkije en Azerbeidzjan twee staten, maar één natie zijn.”Ook met Rusland heeft Turkije geen gunstige deal gesloten over TurkStream, meent Türkyilmaz. „Turkije maakte geen gebruik van het feit dat het Rusland het recht bood een pijpleiding aan te leggen die Oekraïne zou omzeilen. Ze hadden een clausule in het contract kunnen laten opnemen, waaronder Turkije te allen tijde meer gas zou kunnen kopen als dat nodig is. Maar dat hebben ze niet gedaan. En nu is er niets dat Rusland dwingt om ons te helpen als we te weinig gas hebben.”Toen Turkse bedrijven afspraken met Gazprom over gas niet nakwamen, stopte die de levering aan die bedrijvenTurkStream heeft een capaciteit van 46,9 miljoen kubieke meter per dag, maar Turkije krijgt slechts 32 miljoen kubieke meter. Het verschil is te wijten aan een conflict tussen drie Turkse gasbedrijven en het Russische staatsgasbedrijf Gazprom. De Turkse bedrijven hadden langlopende contracten met Gazprom voor de aanschaf van grote hoeveelheden gas. Maar ze kwamen hun verplichtingen niet na. Gazprom wendde zich tot het arbitragehof, won de zaak, en stopte de levering aan die bedrijven.Wat het gastekort verergert, is dat het Turkije niet is gelukt om cruciale langetermijncontracten met Rusland en Azerbeidzjan te verlengen die vorig jaar afliepen. „In plaats van het contract met Azerbeidzjan voor de levering van 19,1 miljoen kubieke meter gas per …

Lees verder…….

UA-153105726-1